Aly Brug had een interview met Marinus van den Berg, pastor in verpleeghuis Randerode te Rotterdam, over zijn zo juist verschenen boek Rouwen in de tijd. Dit interview is eerder gepubliceerd in het Christelijk Weekblad van 25 december 2009. Lees verder...
Worstelen met of sámen met God
Op een dag loop je vast. Wij hebben allemaal eens ervaren dat God op een beslissend moment Zijn engelen uitzendt om ons te helpen (Ps.91). Alsof we Hem ná konden rekenen. Net zovaak hebben we meegemaakt dat wij dingen niet op een rijtje krijgen. God verhoort niet of grijpt niet in. Lees verder...
De troost van de levenslooptuin
Op een luisterende novemberdag volgde ik de meanderende beek in de levenslooptuin. Het water was traag in beweging, een neerdwarrelend blad liet zich zoetjes meevoeren. Ik keek naar de handen: de handen in vertwijfeling, de gebalde handen, de gevouwen handen. Nadenkend schoof ik op de bank en keek naar eigen handen; ze leken de gebaren te herkennen. Lees verder...
Herdenking van de gestorvenen
Meestal worden op het eind van het kerkelijk jaar de doden van het afgelopen jaar herdacht. Dat gebeurt op Koninkrijkszondag, ook wel dodenzondag genoemd of "zondag van de Voleinding". In sommige Gemeenten herdenkt men de gestorvenen in de dienst van Oudjaar. In Verpleeghuizen is het de laatste jaren praktijk geworden om dit op geregelde tijden over het hele jaar te doen, bijvoorbeeld elke drie maanden of elk half jaar. Lees verder...
Glansloos zijn de dagen
Iemand heeft pijn omdat de naam van haar dierbare nooit genoemd wordt. 'Laten we zelf het initiatief nemen en de naam van onze geliefde noemen', vindt een deelneemster. Zelf noemt zij regelmatig zijn naam, voor mensen die hem nooit ontmoet hebben, heeft hij een gezicht gekregen. Mensen die open staan voor de naam, zij zijn als graspollen waaraan we ons optrekken om de berg te kunnen beklimmen. Anderen doen niet meer terzake. Lees verder...
Als een droom
Tijdens een herdenkingsbijeenkomst werden de namen van de overledenen werden genoemd en geplaatst in het licht, door het ontsteken van de Paaskaars en de Gedenkkaars. Voor iedere naam was er een roos. Er werd gevoelige muziek gespeeld op dwarsfluit en piano, waarna een verhaal werd verteld. Het verhaal heet 'de droom'. Het is een bewerking van een stukje uit een kinderboek, waarin een oma een gesprek heeft met haar kleinzoon.
Ik weet het niet, waarom de mensen lijden,
waarom er zo veel pijn is en geweld,
waarom het je niet lukt, je te bevrijden
van wat je in een wurggreep houdt omkneld. Lees verder...
Oproep televisieprogramma Ik mis je
De makers van 'Ik mis je' zijn dit moment het zesde seizoen aan het voorbereiden en doen een omroep aan mensen om zich aan te melden. Ik weet dat deze serie voor veel mensen troostrijk is, zeker voor hen, die iemand verloren hebben... Lees verder...
In Memoriam
Ter afsluiting van de serie over rouw en rouwverwerking wil ik nog een preek toevoegen, die ik 10 jaar geleden gehouden heb bij de begrafenis van mijn overbuurman Piet Brugmans in Wilhelminadorp. Lees verder...
Bezoek op het kerkhof
Voor veel mensen is het kerkhof iets lugubers. Ze durven er geen stap te ztten. Het is dezelfde angst, die de mensen weerhoudt om in een ziekenhuis, een psychiatrische inrichting of verpleeghuis op bezoek te gaan. Ik denk dat je je tegen die angst sterk moet verzetten. Want je kunt je hoofd niet in het zand steken en net doen alsof dat niet bestaat. Lees verder...
Bloemen
Soms staat er op de rouwkaart: "Geen bloemen, geen bezoek”. Waarom men dit doet, kan heel verschillend zijn. Misschien hield de overledene niet van bloemen of vindt met bloemen niet passen bij het grote verdriet, dat in het leven gekomen is. Soms ook heeft men het idee, dat met bloemen de ernst van de dood "verbloemd” wordt. Lees verder...
Crematie
Een crematorium doet wat koud en zakelijk aan. De tijd voor een crematie is ook zeer beperkt. Als predikant krijg je nauwelijks tien minuten om wat te zeggen. Daarna kun je de formule uitspreken onder handoplegging, waarna de kist zakt. De mensen gaan daarbij staan. Dat is wel een plechtig moment. Lees verder...
Gebruiken bij crematie
In principe geldt voor crematie hetzelfde als wat gezegd is over de rouwdienst en de begrafenis. Alleen, bij een crematie gebeuren beide, rouwdienst en begrafenis, ineen. In één ruimte en in één samenkomst, ook de condoleance kun je daarbij betrekken, want die gebeurt direct daarna in hetzelfde gebouw. Het is als 't ware één vloeiend gebeuren. En daar zit zeker ook iets moois in, het is in ieder geval erg praktisch. Lees verder...
Rouwgebruiken II
Het was vroeger de gewoonte, dat men een bepaalde tijd "in de rouw" liep. In sommige gebieden van ons land doet men dat nog. De rouwtijd bedraagt voor de naaste familieleden een jaar en zes weken. Zo kon het gebeuren, vroeger, toen kinderen jong stierven, dat ouders nooit uit de rouw kwamen. Lees verder...
Rouwgebruiken
In de bijbel wordt verteld, dat men de doden begroef. Dat was niet vanzelfsprekend, want in de omliggende landen werden de doden verbrand. Begraven betekende voor de Joden, dat men tot "zijn vaderen vergaderd" werd. Begraven was daarom een diep gevoelde plicht van piëteit. Men stelde daar een eer in! Lees verder...
De begrafenis II
De klassieke begrafenisformule is: "Daar het dan de almachtige God behaagd heeft..." Er is gezegd, dat we tegenwoordige met dit "behagen" van God veel moeite hebben. Er wordt dan ook gezocht naar andere formuleringen, die beter passen bij het gevoel en de denkwereld van deze tijd. Lees verder...
De begrafenis
Op de begraafplaats bevangt je een gevoel van rust en dankbaarheid. Dat zal wel voor iedereen verschillend zijn, maar ik zelf krijg meestal dat gevoel. Het is de rustplaats van de doden. Zelf mag ik er ook eens rusten van al mijn werken en zorgen. Die rust heeft ook te maken met gerustheid. Dat je er gerust op kunt zijn, dat alles goed met je komt. Lees verder...
De liturgie van de rouwdienst
De rouwdienst is over het algemeen wat korter dan een gewone kerkdienst. Meestal niet langer dan een half uur. We zien de volgende onderdelen: Votum en Groet; Gebed van verootmoediging en schuldbelijdenis; Schriftlezing(en); Overdenking; Gebeden; Zegen.
"Ik weet niet of er een hemel is. Maar mijn moeder leeft voort in mijn herinneringen. Het hiernamaals zit in mijn hoofd." Dat zegt een van de geïnterviewden in het boek van Kalien Blonden. Lees verder...
De rouwdienst
Het is zinvol, wanneer de overledene vanuit het huis van geloof en gebed wordt uitgedragen. Voor de nabestaanden kunnen de geloofsliederen tot steun en troost zijn in hun grote verdriet. Er wordt beleden, dat de dood niet het laatste woord heeft. Dit mag een klein lichtpuntje zijn in de verschrikkingen van de dood. Het wordt er niet minder erg door, maar het is toch goed om te horen dat er een Herder is die met je meegaat door het dal van de verschrikkingen des doods. Lees verder...
In stilte
We houden tegenwoordig veel rekening met elkaar, en dat is goed. Maar soms gaat het te ver. Soms verkeert het goed in zijn tegendeel. Zeker is dat - denk ik - bij sommige hedendaagse gewoonten van begraven en cremeren. Neem bijvoorbeeld het zinnetje, dat je nogal eens tegenkomt in rouwadvertenties: "De begrafenis heeft in stilte plaatsgevonden." of "Daar wij overtuigd zijn van uw meeleven, is er geen gelegenheid tot condoleren". Wie heeft nou zoiets bedacht? Lees verder...
Thuis of in het ziekenhuis
We leven thuis, waarom zouden we ook niet thuis sterven? Veel mensen hebben daar moeite mee. Vroeger gebeurde dat wel. Het was een goed gebruik. De overledene werd thuis opgebaard en iedereen kwam afscheid nemen. En uit het huis werd men naar de laatste rustplaats gebracht. Nu hoor je mensen zeggen: "Ja maar, het is bij mij thuis veel te klein en in het ziekenhuis heb je de beste verzorging". Lees verder...
Cremeren of begraven
Een vraag die dikwijls gesteld wordt. Het antwoord hangt helemaal af van je persoonlijke instelling. Welke waarde je bijv. toekent aan de hygiëne: het lichaam verteert, een onsmakelijke gedachte! Ook speelt het milieu wel eens een rol: begraafplaatsen belasten het milieu, er is eigenlijk geen ruimte meer voor de dodenakkers. En de lichamelijkheid speelt ook wel eens door ons hoofd: als een lichaam begraven wordt, kan het ook gemakkelijker opstaan. Soms denkt men ook aan later. Zal er dan nog een plek zijn om naar de overledene toe te kunnen? Een graf kan nog bezocht en verzorgd worden. Een urn in een wand vol urnen is wat dat betreft veel onpersoonlijker. Dat zijn allemaal gedachten, die door je heengaan en die het antwoord op voornoemde vraag bepalen. Lees verder...
Cremeren
Veel mensen zitten met de vraag: begraven of cremeren? Jongeren hebben daar meestal geen moeite mee. De meesten kiezen uit praktische overwegingen voor cremeren. Bij ouderen ligt dat anders. Wat moet er straks met mij gebeuren? De kinderen vragen er naar. En zelf wil je ook graag de dingen zo goed mogelijk regelen. Maar hoe moet het nu met de begrafenis? Of wordt het een crematie? Lees verder...
Gods voorzienigheid III
In de Bijbel komen we dit woord "voorzienigheid van God" niet tegen. Heel merkwaardig! In Genesis 22, waar Abraham zijn zoon moet offeren, lezen we wel de bekende tekst: "En Abraham noemde die plaats: de Here zal er in voorzien". Maar deze tekst laat al duidelijk horen, dat waarin God voorziet, niet het kwade is, maar het goede voor de mens! Lees verder...
Gods voorzienigheid II
Hoe komen de schrijvers van de Heidelbergse Catechismus er toch bij om Gods almacht zo sterk te benadrukken, dat Hij zelfs in het kwaad 'voorziet'? Dat heeft te maken met een bepaalde denkwijze, die al vanaf het ontstaan van het christendom het Christelijk geloof beïnvloed heeft, namelijk de leer van de Stoïcijnse filosofen. Die leer ging uit van het Fatum, je levenslot. Daar kon een mens niets tegen of aan doen. Dat werd door de goden bepaald. Dit "fatalistische" denken heeft zich doorgezet, zelfs tot nu toe. Het Christelijke geloof heeft daar een behoorlijke tik van meegekregen. Lees verder...
Gods voorzienigheid
Ons is vroeger altijd voorgehouden, dat niets zo maar gebeurt. Daar zit een bedoeling achter: van God. Dat komt door Gods voorzienigheid. Wat er gebeurt, is niet toevallig, onverwacht en onvoorspelbaar. Lees verder...
Het leven na de dood
Is er leven ná de dood? Veel mensen vragen zich dat af. En hoe zal dat leven er dan uitzien? Vroeger stelde men zich die vraag niet zo. Men geloofde eenvoudig, dat God de Zijnen bij Zich nam, in Zijn heerlijkheid. Dat gebeurde dan direct na het sterven of later bij de opstanding uit de doden, op de dag van Christus' wederkomst. Hooguit haalde men de schouders op en zei: "Er is nog nooit iemand na de dood terug gekomen." Lees verder...
Troostwoorden uit de Bijbel
Waar anders halen we de kracht om te troosten vandaan, als we zelf niet getroost worden door de Grote Trooster? Lees verder...
Houdt het dan nooit op?
Een mens doet z'n best er over heen te komen, als er verdriet en rouw in zijn leven gekomen is. Maar het is net alsof het steeds erger wordt. Al te gemakkelijk wordt wel eens gezegd, dat tijd alle wonden heelt. Maar de wond, die geslagen is door het verlies van je geliefde, lijkt wel nooit meer te helen. Lees verder...
Het wordt je niet door mensen aangedaan
Hoe vaak hoor je dit niet? Als mensen elkaar willen troosten, wordt gauw zoiets gezegd, alsof daar troost in te vinden is! Wie het je ook aandoet, het blijft altijd even erg. We moeten dan zeker ook niet te gauw met de Bijbel aankomen! Dat kan heel verkeerd vallen. Lees verder...
Het stervensproces
Mensen sterven zeer verschillend. Ten eerste maakt het verschil of je na een lang ziekbed sterft of plotseling door een acute hartstilstand. Ook is de situatie totaal anders, als een jong iemand sterft of iemand, die na een lang en vruchtbaar leven zijn moede hoofd neerlegt. Wij weten allen, dat de dood volkomen onverwacht kan komen, zó, dat er geen enkele voorbereiding op mogelijk is. Veel mensen zeggen dan, dat dát de mooiste dood is, die men zich wensen kan, maar anderen zouden er toch liever wat voorbereid op willen zijn. Lees verder...
De angst voor de dood
Ik vraag me wel eens af of er één mens bestaat, die niet vroeg of laat door angst voor de dood getroffen wordt. Het blijkt wel alsof deze uit ons eigen lichaam opkomt. Dat heeft natuurlijk ook te maken met het ingeboren verlangen om te leven. Lees verder...
Hoe moet het nu verder?
Enkele weken geleden hebben we gesproken over de rouwdienst en de laatste weken stonden we stil bij rouw, wat het betekent in iemands leven. We spraken over de troost van het laatste afscheid. Nu moeten we echt van elkaar afscheid nemen. Lees verder...
In de rouw (vervolg)
Je weet eigenlijk niet goed, wat je doen moet, als je in de rouw bent. Doe je gewoon, dan zeggen de mensen: "Nou moet je eens zien, je kunt helemaal niet merken dat zij (hij) iemand verloren heeft." Blijf je thuis en ben je verdrietig, dan zeggen de mensen: "Kom op, je moet er eens uitgaan, dat is goed voor je!" Je voelt je zo vreselijk alleen staan, zeker als je geen kinderen of vertrouwde mensen om je heen hebt staan. Lees verder...
In de rouw
Rouw betekent een crisis in je leven. Er wordt iets van je afgenomen, wat tot nu toe bij je hoorde. Je raakt daardoor je 'identiteit' kwijt. Ik bedoel: zoals je was en zoals men je zag. En je vraagt je af: wie ben ik nu nog? En wat heeft het leven nou nog voor zin? Lees verder...
De troost van het laatste afscheid
Van een begrafenis of crematie kan ondanks de pijn van het definitieve afscheid toch troost uitgaan. Soms is dat niet het geval. Dan hoor je mensen zeggen: "Het was zo kil... gewoon akelig." Maar ook is wel eens de reactie van mensen: "Het was goed zo, het heeft me goed gedaan." Ieder zal dat ook op eigen wijze beleven. Lees verder...
Helpende handen
Ik heb al eens geschreven, hoe belangrijk het is om in je verdriet niet alleen te staan. Lees verder...
Een leeg huis
In de afgelopen week hebben velen verdriet gehad, terugdenkend aan hen die nu niet meer onder ons zijn. In de eerste plaats natuurlijk dachten we aan de vele oorlogsslachtoffers en de vaak jonge mensen die hun leven ook daarna gegeven hebben voor een goede zaak. Tegelijk ook moesten we denken aan anderen, die ons lief en dierbaar waren en die er nu niet meer zijn. Misschien ouders of broers of zussen of een kind, een kleinkind, een lieve vriend of vriendin. Lees verder...
Zoals een vogel, vliegend in een oneindig heelal Gelijk mijn ziel, zoekend in de morgen rust vindt In de avond en de stilte van de nacht, Dan ervaar ik zijn kracht en wonderlijke macht
En zal ik opgaan, in een weten naar een eeuwig bestaan! Lees verder...
Islam en Christendom
"In de naam van God, de Erbarmer, de Barmhartige..."
Zo begint de Koran. "Bismillah al-rahman al-rahim". Zo begint elke rechtgeaarde Moslim ook de maaltijd: Bismillah, zoals wij zeggen: "Eet smakelijk!" Dat heeft toch iets ontroerends. Je zegt "In de naam van God". En daar zit die hele geloofsbeleving in: dat je weet dat alle dingen van God zijn en van God komen, zeker ook het eten. Het is precies zo als wanneer je in de bergen iemand tegen komt, die je groet met "Gruss Gott".
Lees verder...
Dialyse-perikelen
Na de vier weken ziekenhuis ben ik drie weken thuis geweest om te herstellen. Toen vond men het vorige week nodig maar weer eens aan de dialyse te beginnen. Ik ben toen een paar dagen in het ziekenhuis geweest om "proef te draaien". Dat ging allemaal goed en toen hebben ze de installatie thuis aangelegd en kon ik dus 's-nachts thuis dialyseren. Het mobiele team van het ziekenhuis stond ons hierin bij...
Lees verder...
Koningshuis
"Oranje" is weer in. Kijk maar naar de hoge kijkcijfers van programma's als "Blauw bloed". Ons vorstenhuis is wel eens minder populair geweest. De laatste koninginnen hebben er ook van alles aan gedaan om dichter bij het "volk" te komen. En bij onze nieuwe koningin, prinses Maxima, is dat niet anders. En ook de kleine Amalia, die eens koningin zal worden, begeeft zich al regelmatig onder het volk.
Lees verder...
